در شرایطی که جمهوری اسلامی بار دیگر با مشت آهنین به میدان آمده است، دانشگاههای کشور به کانون اعتراض و مقاومت تبدیل شدهاند. تجمعهای اعتراضی در دانشگاههای مختلف، از جمله تهران، شریف، علم صنعت، امیر کبیر، الزهرا، سوره، هنر، تربیت مدرس، خواجه نصیر، مشهد، مازندران، شیراز، تبریز ، صنعتی اصفهان و…نشان میدهد که دانشگاه همچنان یکی از حساسترین نقاط تلاقی تضادهای اجتماعی و سیاسی در ایران است. دانشگاه در جامعهای که امکان تشکلیابی آزاد کارگری، رسانه مستقل و احزاب سیاسی ممنوع است، ناگزیر به یکی از معدود عرصههای بروز علنی نارضایتی اجتماعی بدل میشود.
سرکوب جاری در دانشگاهها، ادامه منطقی همان سیاستی است که در دیماه ۱۴۰۴ با کشتار معترضان به اوج خود رسید. رژیمی که بقای خود را نه از رضایت اجتماعی بلکه از ماشین امنیتی و سرکوب میگیرد، نمیتواند صدای اعتراض را تحمل کند. حضور نیروهای بسیج و یگانهای ویژه در محیطهای آموزشی، احضار، تهدید، ضرب وشتم و بازداشت دانشجویان، همگی بیانگر این واقعیتاند که حاکمیت دانشگاه را یک میدان تهدید سیاسی میبیند.
اما سرکوب تنها یک سوی ماجراست. تجربه خیزشهای سالهای اخیر، از دی ۹۶ تا امروز، نشان داده است که هر حرکت اعتراضی مردمی علاوه بر فشار مستقیم حاکمیت، در معرض تلاش نیروهای راست برای مصادره و انحراف نیز قرار دارد. رسانههای رسمی حکومت با وارونهنمایی واقعیت، دانشجویان معترض را با برچسبهایی چون “وابسته” و “اغتشاشگر” متهم میکنند تا سرکوب را توجیه کنند. در سوی دیگر، بخشی از رسانههای اپوزیسیون راستگرا نیز میکوشند اعتراضات را به سود پروژههای سیاسی خاص خود مصادره کنند و آن را به چارچوبی تقلیل دهند که با افقهای آزادیخواهانه و برابری طلبانه جنبش دانشجویی بیگانه است.
از آنجا که بخش اعظمی از دانشجویان فرزندان طبقه کارگر، مزدبگیران، زحمتکشان و اقشار تحتستم هستنئد، بحران اقتصادی، بیکاری گسترده، خصوصیسازی آموزش، کالاییسازی علم و آیندهای که چیزی جز ناامنی شغلی پیش روی نسل جوان نمیگذارد، همه زمینههای مادی این اعتراضاتاند. بنابراین دفاع از دانشگاه، در نهایت دفاع از حق زیست و کرامت همان طبقهای است که در کارخانه، مدرسه، بیمارستان و خیابان نیز زیر فشار است.
جنبش دانشجویی زمانی میتواند نقش پیشرو خود را ایفا کند. که از یکسو در برابر سرکوب حاکمیت هوشیار و سازمانیافته باشد و از سوی دیگر استقلال سیاسی خود را از همه جناحهای قدرت، چه درون حاکمیت و چه در اپوزیسیون بورژوایی، حفظ کند. تجربه نشان داده است که خیزشهای خودانگیخته، هرچند پرشور و گسترده، در غیاب سازمانیابی پایدار و پیوند ارگانیک با طبقه کارگر، بهراحتی یا سرکوب میشوند یا به انحراف کشیده میشوند. رژیم میتواند دانشگاه را محاصره و سرکوب را تشدید کند. اما زمانی که صدای دانشگاه با اعتصاب، تجمع و حمایت عملی در محیطهای کار پیوند بخورد، هزینه سرکوب بهطور کیفی افزایش مییابد.
ما بر این باوریم که مبارزه کنونی در دانشگاهها بخشی از یک روند تاریخی گستردهتر است؛ روندی که در آن نسلهای جوان دیگر حاضر نیستند با ترکیب سرکوب سیاسی و فقر اقتصادی کنار بیایند. اما این روند تنها زمانی میتواند به دگرگونی ساختاری بینجامد که از سطح انفجارهای متناوب به سطح سازمانیابی آگاهانه ارتقا یابد.
دفاع از دانشگاه دفاع از آزادی اندیشه است. حاکمیت میکوشد با خشونت، ترس را جایگزین امید کند. نیروهای راستگرا میکوشند امید را به نوستالژی یا وعدههای توخالی تقلیل دهند. وظیفه نیروهای چپ انقلابی آن است که امید را به سازمان، آگاهی طبقاتی و همبستگی مادی پیوند بزنند.
شورای همکاری نیروهای چپ و کمونیست ضمن محکومکردن قاطع هرگونه تعرض به جان و امنیت دانشجویان، بر چند اصل بنیادین تأکید میکند:
دفاع بیقید و شرط از حق تجمع، تشکلیابی مستقل، آزادی بیان در دانشگاهها. آزادی فوری و بیقید و شرط همه دانشجویان بازداشتشده و تمامی زندانیان سیاسی.
حفظ استقلال جنبش دانشجویی از تمامی پروژههای قدرتطلبانه بورژوایی. آیندهای رهاییبخش نه از بازتولید اشکال پیشین سلطه، بلکه از گسترش رویکرد شورایی، سازمانیابی و کنترل جمعی بر منابع اجتماعی میگذرد.
گسترش پیوندهای پایدار میان دانشگاه و محیطهای کار، میان دانشجویان، کارگران، زنان، معلمان، پرستاران و دیگر مزدبگیران. تنها از خلال چنین پیوندی است که میتوان از پراکندگی و فرسایش نیروها جلوگیری کرد و به افقی فراتر از اعتراضات مقطعی دست یافت.
ما همه نیروهای مترقی، تشکلهای کارگری و دانشجویی، و فعالان آزادیخواه را فرامیخوانیم که با اقدامات مشخص همبستگی، از جمله صدور بیانیههای مشترک، برگزاری تجمعات حمایتی، شبکهسازی میان دانشگاه و محیطهای کار و افشای گسترده سرکوب، اجازه ندهند دانشگاه در انزوا بماند.
دانشگاه؛ بخشی از پیکره جامعه است. اگر این سنگر فروبریزد، دامنه سرکوب گستردهتر خواهد شد. دفاع از دانشگاه، دفاع از حق نفس کشیدن جامعه است.
سرنگون باد رژیم سرمایه داری جمهوری اسلامی
زنده باد آزادی، زنده باد سوسیالیسم
شورای همکاری نیروهای چپ و کمونیست
بهمن ۱۴۰۴- فوریه ۲۰۲۶
امضاها:
اتحاد سوسیالیستی کارگری، حزب کمونیست ایران، حزب کمونیست کارگری ایران – حکمتیست، سازمان راه کارگر، سازمان فدائیان (اقلیت) و هسته اقلیت
shorahamkary@gmail.com