پنجمین دور اعتراضات دانش‌آموزی در فرانسه، روز سه‌شنبه ۲۱ مهر ۱۴۰۵، با حضور صدها هزار نفر در سراسر کشور برگزار شد. اتحادیه‌های دانش‌آموزی، دانشجویی و کارگری شمار شرکت‌کنندگان را ۴۸۰ هزار نفر اعلام کردند، در حالی که وزارت کشور فرانسه این رقم را ۱۶۱ هزار و ۵۰۰ نفر برآورد کرده است. اعتراضاتی که یک ماه پیش با مطالبه بهبود شرایط آموزشی آغاز شد، اکنون با پیوستن دانشجویان، معلمان، اتحادیه‌های کارگری و فعالان اجتماعی، به جنبشی گسترده‌تر علیه سیاست‌های ریاضتی دولت امانوئل مکرون و برخورد خشونت‌آمیز پلیس تبدیل شده است.
به گزارش روزنامه فرانسوی «اومانیته» و شبکه «فرانس ۲۴»، تظاهرات روز سه‌شنبه در پاریس و ده‌ها شهر دیگر فرانسه از جمله لیون، مارسی، رن، لیل، نانت، استراسبورگ، تولوز و بوردو برگزار شد. در بسیاری از شهرها، دانش‌آموزان ورودی مدارس را مسدود کردند و دانشجویان نیز با تعطیلی کلاس‌ها و تجمع در دانشگاه‌ها به اعتراضات پیوستند.
در حالی که دولت فرانسه از کاهش دامنه اعتراضات سخن می‌گوید، سازمان‌های جوانان این ارزیابی را رد کرده‌اند. ریاض رانی، رئیس اتحادیه سندیکایی دانش‌آموزان دبیرستانی فرانسه (USL)، روز سه‌شنبه را «یک موفقیت بزرگ» توصیف کرد و گفت نزدیک به هزار دبیرستان در سراسر کشور مسدود شده یا فعالیت عادی آن‌ها مختل شده است. به گفته او، این وضعیت با وجود تصمیم مقام‌های آموزشی برای تعطیلی اداری برخی مدارس با هدف جلوگیری از گسترش اعتراضات رخ داده است.
حضور گرتا تونبرگ و حمایت اتحادیه‌های کارگری
یکی از رویدادهای شاخص روز سه‌شنبه، حضور گرتا تونبرگ، فعال محیط زیست سوئدی، در جمع دانش‌آموزان دبیرستان پل الوار در شهر سن‌دنی، در حومه پاریس، بود.
تونبرگ که در سال ۲۰۱۸ با آغاز اعتصاب‌های دانش‌آموزی برای مقابله با تغییرات اقلیمی به شهرت جهانی رسید، به دانش‌آموزان فرانسوی گفت: «تمام جهان شما را تماشا می‌کند.»
او در گفت‌وگو با روزنامه اومانیته خواستار پیوند جنبش‌های دانشجویی، کارگری، دفاع از حقوق مهاجران و مبارزه با بحران اقلیمی شد و گفت این جنبش‌ها با ساختاری مشترک روبه‌رو هستند که به زیان حقوق انسانی عمل می‌کند.
در پاریس، ژان‌لوک ملانشون، رهبر حزب چپ‌گرای «فرانسه تسلیم‌ناپذیر»، نیز در میان تظاهرکنندگان حضور داشت. سوفی بینه، دبیرکل کنفدراسیون عمومی کار فرانسه (CGT)، اعلام کرد که شمار اعتصاب‌کنندگان نسبت به هفته گذشته افزایش یافته و مشارکت کارکنان بخش آموزش نیز گسترده‌تر شده است.
به گفته بینه، جنبش اعتراضی هر روز گروه‌های اجتماعی بیشتری را دربرمی‌گیرد و دیگر محدود به دانش‌آموزان دبیرستانی نیست.
اعتراض به کمبود معلم، فرسودگی مدارس و سیاست‌های ریاضتی
مطالبات اصلی جنبش دانش‌آموزی فرانسه شامل افزایش بودجه آموزش عمومی، رفع کمبود معلمان، بهبود ساختمان‌ها و امکانات مدارس، کاهش فشار برنامه‌های درسی و پایان دادن به نظام گزینش دانشگاهی «پارکورسوپ» است. دانش‌آموزان و دانشجویان همچنین خواستار توقف برخورد خشونت‌آمیز پلیس با معترضان شده‌اند.
دولت فرانسه هفته گذشته وعده داد بیش از سه هزار معلم جایگزین را به مدارس دارای بیشترین کمبود نیروی آموزشی اعزام کند. با این حال، معترضان و اتحادیه‌های معلمان این وعده را ناکافی و غیرقابل اعتماد می‌دانند.
آدلین فریه، معلم ۴۲ ساله و عضو اتحادیه معلمان SNES-FSU، در راهپیمایی استراسبورگ گفت: «نمی‌شود بودجه‌ای ارائه کرد که در آن ۱۵۰۰ پست شغلی حذف می‌شود و هم‌زمان وانمود کرد که سه هزار معلم را از کلاه بیرون آورده‌اند.»
در نانت، یک دانش‌آموز ۱۶ ساله نیز پرسید اگر این معلمان در دسترس بوده‌اند، چرا تاکنون در کلاس‌های درس حضور نداشته‌اند. در لیون، یکی از دانش‌آموزان دبیرستان ژان پل سارتر توضیح داد که در سالی که دانش‌آموزان باید برای امتحان زبان فرانسه آماده شوند، به جای معلم زبان فرانسه، معلم تاریخ و جغرافیا به کلاس آن‌ها فرستاده شده است.
اعتراضات در شرایطی ادامه دارد که دولت میانه‌روی مکرون برای تصویب بودجه سال ۲۰۲۷، با محوریت کاهش هزینه‌های عمومی، با مخالفت‌های گسترده روبه‌رو شده است. اتحادیه‌ها و تشکل‌های دانشجویی معتقدند کاهش بودجه خدمات عمومی، به‌ویژه آموزش، به تشدید نابرابری‌های اجتماعی و آموزشی منجر شده است.
لوسیل پریرا دوس سانتوس، از اعضای اتحادیه دانشجویی UNEF، گفت دانش‌آموزان راه را به دانشجویان و کارگران نشان داده‌اند و اکنون اعتراض به وضعیت مدارس به مطالبه‌ای عمومی برای دفاع از خدمات عمومی تبدیل شده است. او سیاست دولت را کاهش بودجه خدمات ضروری به سود هزینه‌های نظامی و حمایت از شرکت‌های بزرگ توصیف کرد.
خشونت پلیس و گسترش همبستگی با دانش‌آموزان
یکی از عوامل گسترش اعتراضات، گزارش‌های مربوط به برخورد خشونت‌آمیز پلیس با دانش‌آموزان است. به گزارش فرانس ۲۴، در جریان اعتراضات هفته‌های گذشته، یک نوجوان بر اثر انفجار نارنجک پلیس که آن را برداشته بود یک دست خود را از دست داده، نوجوان دیگری بینایی یک چشم خود را از دست داده و فرد دیگری نیز بر اثر اصابت کپسول گاز اشک‌آور به صورتش دچار آسیب‌دیدگی دندان‌ها شده است.
پلیس فرانسه تحقیقات داخلی درباره ۳۴ مورد اتهام خشونت علیه تظاهرکنندگان را آغاز کرده است. وزارت آموزش ملی نیز اعلام کرده که در جریان اعتراضات ۱۴۷ نفر از کارکنان آموزشی زخمی شده‌اند.
تظاهرات روز سه‌شنبه عمدتاً مسالمت‌آمیز بود، اما در حاشیه یکی از راهپیمایی‌های پاریس درگیری‌هایی رخ داد. خبرنگاران خبرگزاری فرانسه از آتش گرفتن چند خودرو، تلاش گروهی از جوانان نقاب‌دار برای ایجاد موانع خیابانی و استفاده پلیس از گاز اشک‌آور خبر دادند. در لیون نیز پلیس برای متفرق کردن گروهی از معترضان از گاز اشک‌آور استفاده کرد.
با این حال، دانش‌آموزان بر ادامه اعتراضات تأکید دارند. یک دانش‌آموز ۱۶ ساله در مارسی گفت: «ما به همبستگی با مدارسی آمده‌ایم که شرایط بدتری دارند. به اقدامات واقعی و گفت‌وگوی درست نیاز داریم، نه سرکوب.»
در نانتر، دانشجویان با در اختیار گذاشتن امکانات دانشگاه، چاپ اعلامیه و کمک به سازمان‌دهی تجمعات از دانش‌آموزان حمایت کردند. در شهر مونلوسون نیز کشاورزان محلی با راه‌اندازی یک آشپزخانه همبستگی، برای دانش‌آموزان معترض غذا تهیه کردند. در سنت‌اتین، دانشجویان مدرسه عالی معدن برای نخستین بار به یک راهپیمایی اعتراضی پیوستند.
چشم‌انداز ادامه اعتراضات و دیدار با وزیر آموزش
سازمان‌های دانش‌آموزی قرار است روز پنجشنبه با ادوار ژفره، وزیر آموزش ملی فرانسه، دیدار کنند. این نشست در شرایطی برگزار می‌شود که معترضان خواهان تعهدات مشخص مالی و اجرایی برای بهبود وضعیت مدارس هستند و وعده‌های پیشین دولت را کافی نمی‌دانند.
در همین حال، برای روز شنبه ۲۵ مهر، تظاهرات سراسری دیگری علیه افزایش هزینه‌های زندگی برنامه‌ریزی شده است. اتحادیه‌های کارگری و تشکل‌های دانشجویی امیدوارند اعتراضات آموزشی با جنبش گسترده‌تر علیه گرانی و سیاست‌های اقتصادی دولت پیوند بخورد.
امانوئل مکرون روز دوشنبه از معترضان خواسته بود خویشتنداری کنند و گفته بود مسائل مطرح‌شده به زمان، مشورت، گفت‌وگو و احترام نیاز دارند.
اما دانش‌آموزان معترض می‌گویند قصد عقب‌نشینی ندارند. نائول، دانش‌آموزی در شهر برست، اعلام کرد که محاصره و مسدود کردن مدارس ادامه خواهد یافت و ابراز امیدواری کرد اعتراضات پس از تعطیلات پاییزی نیز از سر گرفته شود.
ماریولینو، دانش‌آموز ۱۶ ساله‌ای در نانت، نیز گفت: «کسانی که فکر می‌کنند خشم ما با رسیدن تعطیلات از بین می‌رود، اصلاً موضوع را نفهمیده‌اند.»
با ادامه اعتراضات و پیوستن بخش‌هایی از جنبش کارگری و دانشگاهی، دولت فرانسه در آستانه بررسی بودجه ریاضتی سال آینده و شش ماه پیش از انتخابات ریاست‌جمهوری، با جنبشی روبه‌رو شده که مطالبات آموزشی را به اعتراض گسترده‌تر علیه سیاست‌های اقتصادی و اجتماعی پیوند زده است.
منابع: روزنامه اومانیته، گزارش استفان گرار، مارگو بونری، هلن مه، نعیم سخی و آرتور دوما؛ فرانس ۲۴ به نقل از خبرگزاری فرانسه، ۲۱ مهر ۱۴۰۵ (۱۳ اکتبر ۲۰۲۶).